Prawo rodzinne i opiekuńcze. Jakie są regulacje w tym zakresie i jakich spraw dotyczy ta gałąź prawa?

prawo rodzinne i opiekuńcze

Prawo jest kojarzone z funkcjonowaniem firm czy podatkami. Oprócz tego ważne są jednak również zagadnienia związane z funkcjonowaniem rodziny. Tymi kwestiami zajmuje się prawo rodzinne i opiekuńcze. Przeczytaj nasz tekst, by poznać informacje na ten temat.

Prawo rodzinne i opiekuńcze dotyczy takich codziennych sytuacji, jak na przykład relacje między małżonkami czy kwestia opieki nad dziećmi. Przedmiotem tej dziedziny prawa jest uregulowanie stosunków majątkowych i niemajątkowych w rodzinie. Ważne jest zarówno unormowanie relacji wewnątrz rodziny, jak i kwestii spornych pomiędzy rodziną i osobami trzecimi. Cel, dla którego opracowano rozwiązania w tym zakresie, jest jasny – zadbanie o to, by podstawowa zbiorowość społeczna, czyli rodzina, funkcjonowała w zgodny sposób, a wszelkie ewentualne spory były sprawnie rozwiązywane.

Podstawa prawna z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego

Podstawowym źródłem prawa rodzinnego jest Ustawa z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Choć została ona uchwalona w połowie lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia, nie oznacza to jeszcze, że stan prawny jest nieaktualny. Nowelizacje pozwoliły na dostosowanie zapisów do aktualnej sytuacji i problemów społecznych (zmiany z 2019 roku wprowadziły choćby instytucję alimentów natychmiastowych).

Ustawa została podzielona na trzy główne części. Dotyczą:

  • małżeństwa;
  • pokrewieństwa i powinowactwa;
  • opieki i kurateli.

Ponadto, każdy z tych tzw. tytułów jest podzielony na działy, rozdziały oraz oddziały. Każdy kolejny stopień hierarchii uszczegóławia kwestie związane np. z ustalaniem wspólnoty majątkowej czy ojcostwa.

Przeczytaj:  Prawo wewnętrzne – hierarchia aktów prawnych w państwie. Jakie organy administracji publicznej tworzą prawo krajowe?

Jakie rodzaje spraw reguluje prawo rodzinne i opiekuńcze? Obecne przepisy prawa

Prawo rodzinne i opiekuńcze stanowi część prawa cywilnego. Obejmuje ono swoim zakresem zagadnienia istotne z punktu widzenia społecznego.

Wśród przykładowych sporów, których rozstrzyganiem zajmuje się Kodeks rodzinny i opiekuńczy, znajdują się m.in. sprawy dotyczące:

  • ustalenia obowiązku alimentacyjnego oraz wysokości alimentów, a w niektórych przypadkach także wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego. Ten ostatni wariant dotyczy np. dzieci z rozwiedzionych małżeństw, które zakończyły edukację i rozpoczęły pracę zarobkową;
  • stwierdzenia, który spośród rozwodzących się rodziców podejmie opiekę małoletniego dziecka;
  • unieważnienia związku małżeńskiego, rozwodu oraz separacji;
  • stosunków między małżonkami, w tym na przykład ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz sposobu podziału majątku wspólnego;
  • ustalenia ojcostwa, a czasem również macierzyństwa;
  • ustanowienia kurateli oraz przysposobienia.

Na jakich zasadach opiera się prawo rodzinne i opiekuńcze w Polsce?

Z uwagi na fakt, że ta dziedzina prawa dotyka spraw najważniejszych z punktu widzenia człowieka, konieczne było oparcie przepisów na odpowiednich zasadach. Należą do nich między innymi te reguły:

  • nadrzędne znaczenie dobra dziecka – podczas podejmowania przez sąd decyzji należy brać pod uwagę przede wszystkim dobro dziecka oraz zapewnić mu ochronę przed różnego rodzaju zagrożeniami (są nimi np. przemoc i demoralizacja);
  • rodzina jako dobro szczególne – zasada ta wynika z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą rodzina znajduje się pod szczególną ochroną ze strony państwa;
  • monogamia, czyli możliwość przebywania wyłącznie w jednym związku małżeńskim jednocześnie;
  • równość małżonków – mają oni nie tylko równe prawa, ale także obowiązki m.in. w zakresie podejmowania decyzji dotyczących rodziny;
  • trwały charakter małżeństwa – zgodnie z prawem, może ono zostać zakończone dopiero wskutek sądowego orzeczenia rozwodu lub śmierci jednej z osób tworzących związek.

Czy kwestie wchodzące w skład prawa rodzinnego zawsze są rozstrzygane na sali sądowej?

Wbrew pozorom nie każda sprawa uregulowana przez kodeks rodzinny znajduje swoje rozstrzygnięcie w formie orzecznictwa sądowego. Do spraw, które mogą zakończyć się polubownie, należą między innymi kwestie dotyczące podziału wspólnego majątku wypracowanego przez małżonków (oczywiście, o ile uda im się zawrzeć odpowiednią ugodę). Wystarczy wówczas porozumienie notarialne zawarte między stronami.

Przeczytaj:  Czym jest prawo podatkowe? Podstawowe informacje o przepisach wchodzących w skład prawa podatkowego

W podobny sposób przedstawia się kwestia ustalenia ojcostwa. Jeśli rodzice nie mają żadnych obiekcji w tej kwestii, powinni złożyć w urzędzie stanu cywilnego stosowne oświadczenie woli. Kluczowa w tego typu sytuacjach jest dobra wola i zgodne postępowanie stron.

Od powyższych kwestii istnieją wyjątki. Dotyczą one sytuacji, w których pojawiają się na tyle poważne kwestie sporne, że osiągnięcie konsensusu we własnym zakresie jest niemożliwe. W takiej sytuacji decyzja wydana poprzez sąd może okazać się niezbędna.

Kto rozstrzyga spory?

Jakie organ są odpowiedzialne za rozstrzyganie sporów z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego? Rozpatrywaniem spraw zajmują się sądy rodzinne. Zwykle nie funkcjonują jako odrębne jednostki. Są to najczęściej odpowiednie wydziały sądów (najczęściej rodzinne, czasem także cywilne) rejonowych oraz okręgowych. To, który z nich jest właściwy dla stron, zależy przede wszystkim od przedmiotu sprawy

Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jak działać – we własnym zakresie czy z pomocą kancelarii?

Podczas gdy postępowania w zakresie np. podatku od towarów i usług dotyczą przede wszystkim przedsiębiorców, to sytuacje regulowane przez prawo rodzinne i opiekuńcze mogą niespodziewanie pojawić się w życiu każdego z nas. Część spraw, w tym np. niektóre postępowania rozwodowe, jest stosunkowo prosta i nie wymaga profesjonalnej wiedzy prawniczej. Wystarczy wówczas zapoznać się treścią podręcznika zawierającego podstawowe informacje na temat tej gałęzi prawa. Aktualne opracowania tego typu można bez większego problemu znaleźć na przykład w księgarniach internetowych.

Jeśli sytuacja jest poważniejsza (np. dotyczy precyzyjnego ustalenia praw i obowiązków rodziców), kompleksowe wsparcie ze strony kancelarii może okazać się konieczne. Skorzystanie z oferty profesjonalnego prawnika uwzględnia pomoc prawną nie tylko w zakresie merytorycznego doradztwa czy sporządzania pism procesowych. Niezwykle ważnym elementem jest również aktywne uczestnictwo podczas rozpraw sądowych, których przedmiot reguluje prawo rodzinne i opiekuńcze.

Przeczytaj:  Prawo celne – czego dotyczą te przepisy? Jak działa kodeks celny? Jakie są należności podatkowe oraz cło?

Jak widzisz, ta gałąź prawa bazuje na przepisach sprzed wielu lat, które jednak są aktualizowane. Warto zapoznać się z nimi bliżej.

Zobacz także:

Gabriel Kowalczyk
Student ostatniego roku prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na wydziale Prawa i Administracji. W tygodniu po zajęciach pracuje jako stażysta w kancelarii prawnej, a w weekendy udziela korepetycji z angielskiego. W wolnym czasie czyta książki i wychodzi z przyjaciółmi na miasto.

Podobne artykuły

jak wygląda awizo z sądu
Prawo

Jak wygląda awizo z sądu?

Listonosz nie zastał adresata przesyłki, więc zostawia pisemne zawiadomienie. To, jak wygląda awizo z sądu, nie ...

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Więcej w Prawo