Prawo cywilne w Polsce. Podstawy prawne kodeksu cywilnego, część ogólna i postępowanie cywilne w praktyce

prawo cywilne

Prawo cywilne reguluje stosunki majątkowe i niemajątkowe między osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Obejmuje także stosunki cywilnoprawne z jednostkami organizacyjnymi ze zdolnością prawną. Poznaj źródła prawa cywilnego i jego najważniejsze zasady!

Osobami prawnymi w prawie cywilnym – czyli podmiotami prawa prywatnego – są związki ludzko-majątkowe, powołane do realizacji określonych celów, posiadające własną nazwę i siedzibę, posiadające osobowość prawną. Natomiast jednostkom organizacyjnym, które takowej osobowości nie posiadają, zdolność do czynności prawnych przyznaje się w drodze odrębnych ustaw. Prawo cywilne obejmuje firmy, spółki, partie polityczne, stowarzyszenia, wspólnoty mieszkaniowe, związki małżeńskie i inne stosunki rodzinne. Zawarte w nim normy prawne dotyczą relacji pomiędzy podmiotami autonomicznymi, pomiędzy którymi nie występuje zależność podporządkowania. Dowiedz się więcej.

Prawo cywilne – definicja, zakres uregulowań, podmioty, podstawy prawne

Prawo cywilne stanowi jedną z głównych części prawa wewnętrznego w państwie. Kształtuje stosunki cywilnoprawne, a także wyznacza granice autonomii ich podmiotów – wszystko z uwzględnieniem interesu powszechnego. Specjaliści prawa i administracji wyróżniają od 5 do 10 podstawowych gałęzi prawa cywilnego. Brak zgodności co do systematyki wynika głównie z obecności odrębnych kodeksów oraz różnej oceny równości stron w poszczególnych dziedzinach. Najczęściej spotykany podział obejmuje:

  • część ogólną;
  • prawo rzeczowe;
  • prawo zobowiązań;
  • prawo spadkowe;
  • prawo rodzinne.

Jako część prawa cywilnego niektórzy uznają również:

  • prawo na dobrach materialnych (czyli własności intelektualnej);
  • prawo pracy;
  • prawo handlowe;
  • prawo rolne;
  • prawo spółdzielcze.
Przeczytaj:  Prawo kanoniczne – co to jest? Co określa kodeks prawa kanonicznego?

Źródła prawa cywilnego

Najważniejsze przepisy prawa cywilnego zawiera ustawa Kodeks cywilny, którą Sejm uchwalił 23 kwietnia 1964 roku. Umieszczone tam regulacje, wraz z późniejszymi zmianami, wpływają na wiele aspektów codziennego życia obywateli, przedsiębiorców oraz instytucji. Pozostałymi źródłami prawa cywilnego są m.in.:

  • Kodeks rodzinny i opiekuńczy;
  • Kodeks postępowania cywilnego;
  • Kodeks pracy;
  • ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych;
  • prawo upadłościowe i naprawcze;
  • prawo wekslowe;
  • prawo czekowe;
  • ustawa o księgach wieczystych i hipotece;
  • ustawa o własności lokali;
  • ustawa o gospodarce nieruchomościami;
  • prawo własności przemysłowej.

Część ogólna Kodeksu cywilnego

Zawiera zagadnienia wspólne dla wszystkich przepisów z zakresu prawa cywilnego. Regulacje dotyczą przede wszystkim poszczególnych czynności prawnych, zdolności prawnych oraz zasady ochrony dóbr osobistych. Warto podkreślić, iż prawo cywilne dotyczy sytuacji, w których nie występują żadne nakazy czy inne formy przymusu ze strony instytucji i organów państwowych.

Prawo cywilne – prawo rzeczowe

Tutaj znajdują się wytyczne odnośnie prawa własności do rzeczy ruchomych oraz nieruchomości. W tym takie kwestie, jak:

  • dokumentacja konieczna do ustanowienia, modyfikacji bądź wygaśnięcia praw własnościowych;
  • stany prawne nieruchomości i rzeczy;
  • udziały w rzeczach i nieruchomościach;
  • ramy transakcji rzeczowych i przeniesienia prawa własności;
  • zasiedzenie.

Prawo zobowiązań prawa cywilnego

Zbiór przepisów wyznaczających ramy dla wszelkich relacji i czynności o charakterze majątkowym. Prawo cywilne reguluje tutaj przede wszystkim sposób świadczenia usług, wymiany dóbr oraz źródła i treści zobowiązań. Normy z tego zakresu decydują o:

  • rodzajach świadczeń;
  • dopuszczalnym kształcie umów sprzedaży, pożyczki, najmu, spedycji;
  • czynach niedozwolonych;
  • konsekwencjach niewykonania zobowiązania;
  • okolicznościach przedawnienia roszczeń i wygaśnięcia zobowiązań.

Prawo spadkowe w prawie cywilnym

Określa wszelkie możliwe zasady dziedziczenia. Począwszy od ustalenia osób ustawowo uprawnionych do spadku, przez warunki spisania i ważności testamentu, aż po wymogi prawne zrzeczenia się spadku. Prawo cywilne wyraźnie podkreśla, że odziedziczyć majątek można po zmarłej osobie fizycznej. Osoby prawne i inne jednostki organizacyjne nie mogą zostać spadkodawcą – rozporządzanie majątkiem odbywa się zupełnie inną drogą.

Przeczytaj:  Przepisy cywilne dotyczące statków powietrznych. Prawo lotnicze – ustawa w Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo cywilne – prawo rodzinne

W Kodeksie cywilnym znajdują się przepisy wpływające na formalną stronę związków małżeńskich, czynności dopuszczalne przy określonym stopniu pokrewieństwa, a także ustanawianie kurateli lub zewnętrznej opieki. Chodzi tutaj głównie o kwestie prawnorodzinne oraz majątkowe. Z kolei w Kodeksie rodzinnym przeważają normy dotykające relacji osobistych typu niemajątkowego.

Prawo cywilne – zasady oraz pojęcia, które warto znać i zrozumieć

Obowiązujące ramy postępowania cywilnego nakładają konkretne obowiązki i wymogi formalne. Niestety, ich stosowanie w praktyce przysparza wiele problemów osobom bez specjalistycznego wykształcenia i doświadczenia. Prawu cywilnemu nie można odmówić rozbudowania – sam Kodeks cywilny liczy blisko 250 stron, a to przecież tylko jedno z wielu źródeł prawa w tej dziedzinie. Z treści poszczególnych aktów warto wyodrębnić następujące kwestie:

  • zakaz nadużywania prawa, które byłoby niezgodne z jego gospodarczo-społecznym przeznaczeniem, naruszałoby zasady współżycia społecznego oraz naruszało równowagę interesów indywidualnych;
  • konieczność udowodnienia pewnych faktów i okoliczności spoczywa na stronie, która na ich podstawie dochodzi skutków prawnych (zasada ciężaru dowodu w prawie cywilnym);
  • brak retroakcji – prawo i ustawy nie działają wstecz, chyba że mają uzasadniony cel oraz odpowiednią treść;
  • domniemanie dobrej wiary. Skutki prawne mogą zależeć od stanu psychicznego, to jest dobrej bądź złej wiary strony. Wprawdzie prawo cywilne nie zawiera ich dokładnej definicji, to zgodnie z kodeksem cywilnym przyjmuje się „pozytywne” intencje za punkt wyjścia.

To zaledwie ogólny zarys regulowanych prawnie norm majątkowych i nie tylko. Prawo cywilne jest bardzo złożone, a kolejne uchwalane przepisy i ustawy nie ułatwiają jego zrozumienia przez „zwykłych obywateli”. Dlatego czasami lepiej poradzić się kompetentnego prawnika, niż zaufać swojej intuicji – czy wręcz rozumowi. Dla własnego dobra i bezpieczeństwa.

Zobacz także:

Przeczytaj:  Prawo pracy to nie tylko kodeks pracy. Jakie akty prawne ustalają zasady zatrudnienia i podejmowania pracy w Polsce?
Gabriel Kowalczyk
Student ostatniego roku prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na wydziale Prawa i Administracji. W tygodniu po zajęciach pracuje jako stażysta w kancelarii prawnej, a w weekendy udziela korepetycji z angielskiego. W wolnym czasie czyta książki i wychodzi z przyjaciółmi na miasto.

Podobne artykuły

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Więcej w Prawo