Kodeks pracy – co zawiera i kiedy warto do niego sięgać?

kodeks pracy

Kodeks pracy jest aktem prawnym zawierającym przepisy obowiązujące pracodawców i pracowników. Reguluje kwestie praw i obowiązków stron umowy, w tym wynagradzania, czasu pracy czy urlopów. Sprawdź, co jeszcze zawiera ustawa!

Kodeks pracy jest podstawowym i najważniejszym aktem prawnym w systemie prawa pracy. Składa się z 15 działów, z których każdy poświęcony jest innemu, ważnemu zagadnieniu związanemu z zatrudnianiem pracowników oraz wykonywaniem przez nich pracy. Akt w całości poświęcony jest jedynie pracodawcom i pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych, obowiązuje Kodeks cywilny.

Czym jest Kodeks pracy?

Prawo pracy jest działem prawa, który ma za zadanie porządkować relacje między pracodawcą i pracownikiem, wyznaczając ścisłe zasady dotyczące zatrudniania oraz wykonywania pracy. Podstawowym dokumentem, w którym zebrano przepisy prawa pracy jest Kodeks pracy. Jak głosi zapis w Konstytucji, również praca znajduje się pod nadzorem państwa – stąd konieczność wyznaczenia zasad, na podstawie których działają obie strony. Kodeks pracy jest zbiorem przepisów wykonawczych i powstał w zgodzie z dyrektywami Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej.

Jak zbudowany jest Kodeks Pracy?

Akt składa się z 15 tematycznych części, odnoszących się do różnych zagadnień prawa pracy. Pierwszy z nich wyjaśnia, czym jest stosunek pracy, a kolejny porusza kwestie wynagradzania oraz wszelkich dodatkowych świadczeń. Co zawierają pozostałe działy Kodeksu?

  • wykaz obowiązków pracownika i pracodawcy;
  • zasady ponoszenia odpowiedzialności materialnej przez pracownika;
  • regulacje dotyczące wymiaru czasu pracy;
  • zasady udzielania urlopów pracowniczych;
  • uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem;
  • zasady zatrudniania młodocianych;
  • kwestie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;
  • zagadnienia dotyczące układów zbiorowych pracy;
  • zasady rozpatrywania sporów o roszczenia wynikające ze stosunku pracy;
  • kwestie odpowiedzialności pracodawcy za naruszenie praw pracownika;
  • zasady przedawniania się roszczeń.
Przeczytaj:  Kodeks postępowania administracyjnego – co zawiera ustawa?

Kogo obowiązuje Kodeks?

Prawo pracy obowiązuje każdego pracownika wykonującego obowiązki na podstawie porozumienia o pracę, ale również powołania lub wyboru oraz mianowania i umowy spółdzielczej (art. 2). Przepisy te nie dotyczą osób działających na podstawie umowy cywilnoprawnej. W tym przypadku zastosowanie mają przepisy Kodeksy cywilnego. W myśl przepisów zawartych w Kodeksie pracodawcą jest natomiast jednostka organizacyjna czy osoba fizyczna, która zatrudnia pracowników.

Kodeks a wynagradzanie za pracę

Kodeks stoi na straży praw pracownika w zakresie wynagradzania. Rozdział 2 § 1 mówi, iż jego wypłaty powinno się dokonywać raz w miesiącu, w stałym terminie, nie później niż do 10. dnia każdego miesiąca. Co więcej, nie może być ono niższe niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Najważniejsze informacje na temat pracy i płacy powinny zostać zapisane w umowie zawieranej między stronami.

Prawa i obowiązki pracownika

Kodeks zawiera wykaz najważniejszych obowiązków i praw pracownika. Pracownik zobowiązuje się m.in. do sumiennego wykonywania swojej pracy, stosowania się do poleceń przełożonego i przestrzegania czasu pracy. Jednocześnie musi postępować zgodnie z wewnętrznymi przepisami firmy, chronić mienie i pozyskiwane informacje. Do jego obowiązków należy również stosowanie się do zasad współżycia społecznego.

Jakie prawa ma pracownik?

W Kodeksie zapisano również prawa każdego pracownika. Do najważniejszych należą:

  • prawo do wypoczynku;
  • godziwej płacy;
  • poszanowania godności.

Pracownik ma prawo do równego traktowania w zatrudnieniu – bez względu na płeć, ma równe prawa z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowiązków. Nie można go dyskryminować, niezależnie od tego, jakie wyznaje poglądy, jakiej jest płci, rasy i pochodzenia, czy pracuje w pełnym lub w niepełnym wymiarze godzin. Wszyscy pracownicy mają być traktowani przez pracodawcę na takich samych zasadach.

Obowiązki pracodawcy

Pracodawca, przyjmując pracownika do pracy, musi poinformować go o zakresie obowiązków, uprawnieniach i sposobie świadczenia pracy. Jednocześnie ma obowiązek zapewnić mu odpowiednie stanowisko pracy i zadbać o terminowe wypłacanie pensji. Pracodawca powinien umożliwić podnoszenie kwalifikacji zawodowych, odpowiada również za obiektywną i sprawiedliwą ocenę podwładnych.

Przeczytaj:  Umowa pożyczki — co powinna zawierać, jak ją podpisać

Kodeks skarbnicą wiedzy dla pracownika

Dział 1 zawiera tzw. przepisy ogólne, w dziale 2 Kodeksu pracownik znajdzie informacje na temat stosunku pracy – sposobie zawarcia umowy, okresie wypowiedzenia umowy, danych osobowych, które pracodawca ma prawo pozyskiwać. W tej części k.p. zapisano również przepisy dotyczące rozwiązania porozumienia. Kwestie wynagrodzeń omówione zostały w kolejnej części Kodeksu. Przepisy związane z urlopami uporządkowane zostały w dziale 7 – wymiar urlopu obliczany jest na podstawie stażu pracy. Kolejny dział zawiera zasady udzielania urlopów macierzyńskich, ojcowskich. W tym miejscu znajduje się również istota informacja o zakazie zwalniania z pracy ciężarnych pracownic.

Rodzaje umowy o pracę

Kodeks przewiduje możliwość nawiązania umowy na czas próbny, określony oraz nieokreślony (bezterminowa), a także na zastępstwo oraz na czas wykonywania pracy. Okres próbny nie może trwać dłużej niż 3 miesiące. Jak powinno być skonstruowane porozumienie między stronami? Prawidłowa umowa zawiera informacje na temat:

  • rodzaju pracy;
  • sposobie rozwiązania porozumienia;
  • terminie rozpoczęcia pracy;
  • miejscu wykonywania obowiązków;
  • wymiarze czasu;
  • wynagrodzeniu za pracę.

Warto pamiętać, że Kodeks określa, iż czas pełnienie obowiązków nie może przekraczać 8 godzin na dobę, co oznacza 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy.

Dlaczego warto znać Kodeks?

Każdy pracownik powinien znać zarówno swoje prawa, jak i ciążące na nim obowiązki wynikające z podjęcia pracy i podpisania porozumienia. Warto również śledzić na bieżąco zachodzące zmiany w Kodeksie. Nowe przepisy wynikają najczęściej z konieczności dostosowania prawa np. do unijnych dyrektyw. Kolejne modyfikacje mają prowadzić do poprawy warunków pracy i zwiększenia poczucia bezpieczeństwa pracowników.

Znajomość przepisów pozwala na ocenienie, czy konstrukcja porozumienia jest prawidłowa, nie zawiera żadnych nieprawidłowości. Kodeks służy ochronie interesów zarówno pracownika, jak i pracodawcy, dlatego w razie jakichkolwiek wątpliwości warto do niego sięgać i podpierać się zawartymi w nim przepisami szczegółowymi.

Przeczytaj:  Kodeks karny – jak wygląda zbiór przepisów regulujących zasady odpowiedzialności karnej?

Zobacz także:

Gabriel Kowalczyk
Student ostatniego roku prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na wydziale Prawa i Administracji. W tygodniu po zajęciach pracuje jako stażysta w kancelarii prawnej, a w weekendy udziela korepetycji z angielskiego. W wolnym czasie czyta książki i wychodzi z przyjaciółmi na miasto.

Podobne artykuły

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.