Kodeks karny – jak wygląda zbiór przepisów regulujących zasady odpowiedzialności karnej?

kodeks karny

Kodeks karny jest zbiorem przepisów regulujących zasady postępowania w przypadku popełnienia czynu uznawanego za niedozwolony i społecznie szkodliwy. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku reguluje zasady prawa karnego w Polsce. Co zawiera?

Prawo karne Rzeczypospolitej Polskiej to zbiór przepisów określających sposoby wymierzania kar za dokonanie czynów niedozwolonych, zabronionych. Kodeks karny zawiera wykaz zachowań uznanych przez przepisy prawa za niedopuszczalne i karalne. Wskazuje również na możliwe sankcje nakładane na osoby dopuszczające się ich. Kodeks postępowania karnego określa zasady działania w przypadku stwierdzenia winy, natomiast Kodeks karny wykonawczy zawiera przepisy stanowiące, jak wdrażać orzeczenia zapadłe w toku postępowania karnego. Kodeks wykroczeń zajmuje się zdarzeniami o niewielkiej szkodliwości społecznej.

Kto może odpowiadać karnie?

Art. 1 § 1 Kodeksu określa, kto podlega karze – jest to osoba, która dopuszcza się popełnienia przestępstwa określonego przez ustawę obowiązującą. W myśl przepisów prawa, aby sprawca mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej, muszą zostać spełnione określone warunki – działanie jego musi mieć znamiona czynu zabronionego. Według Kodeksu postępowania karnego nie wszczyna się postępowania w sytuacji, gdy:

  • nie doszło do działania zabronionego prawem;
  • dane zdarzenie nie jest zakwalifikowane przez przepisy jako postępowanie zabronione;
  • chodzi o wykroczenie, czyli zdarzenie o małej szkodliwości społecznej;
  • sprawca zmarł;
  • karalność uległa przedawnieniu.

Jak zbudowany jest Kodeks karny?

Kodeks karny zbudowany jest z 3 części – ogólnej, szczegółowej oraz wojskowej. Część ogólna określa, czym jest przestępstwo, jakie są jego formy, jakie kary i środki karne zostały przewidziane przepisami prawa, a także jakie są zasady wymierzania tychże kar. W części tej znajdują się również informacje na temat zasad ponoszenie odpowiedzialności prawnej. Część druga Kodeksu karnego zawiera wyszczególnienie wszystkich przestępstw – np. przeciwko pokojowi, ludzkości, wolności, rodzinie, środowisku itp. Ostatnią część Kodeksu karnego stosuje się do żołnierzy pełniących służbę.

Przeczytaj:  Umowa pożyczki — co powinna zawierać, jak ją podpisać

Zbrodnia a występek

Przestępstwo może być zbrodnią lub występkiem – podział taki znaleźć można w Kodeksie karnym. Zbrodnię można popełnić jedynie w sposób umyślny i grozi za nią pozbawienie wolności na czas nie krótszy niż 3 lata. W przypadku występku można mówić również o działaniu nieumyślnym. Przewidziane są tu kary pieniężne, ograniczenia wolności oraz jej pozbawienia na okres przekraczający miesiąc. Rozdział III Kodeksu karnego traktuje o tzw. wyłączeniu odpowiedzialności karnej – w myśl przepisów nie popełnia przestępstwa osoba, która dopuszcza się czynu pod wpływem błędu będącego wynikiem niedbalstwa, a także lekkomyślności, działająca w obronie koniecznej, lub z niewielką szkodą dla społeczeństwa.

Kary przewidziane przepisami Kodeksu karnego

Katalog kar określony w art. 32 KK przewiduje 5 rodzajów kar – materialną (pieniężną), ograniczenia wolności, utraty wolności do 15 lat, na 25 lat oraz dożywotnio. W III części Kodeksu karnego znajduje się również wzmianka o tzw. areszcie wojskowym. W kodeksie zastosowano stopniowanie kar – od najłagodniejszej do najsurowszej. Podstawową zasadą, jaką mają kierować się sądy określając wymiar kary, jest rozważenie zastosowania w pierwszej kolejności łagodniejszej kary. Jeśli jednak miałaby ona być niewystarczająca i ni spełniłaby swoich zadań, sąd może zastosować karę surowszą.

Kara grzywny

Kara ta jest najłagodniejszym sposobem wyciągania konsekwencji wobec osób dopuszczających się działania zabronionego. Stosuje się ją w przypadku przestępstw o niewielkiej szkodliwości. Ma charakter osobisty, a jej istotą jest dolegliwość ekonomiczna – polega na wpłacaniu zasądzonej kwoty na rzecz Skarbu Państwa. Nieuiszczona nie obciąża majątku skazanego. Jest określana w stawkach dziennych, może być zasądzona obok kary więzienia.

Kara ograniczenia wolności

Jest to kara sytuująca się pomiędzy karą pieniężną a karą utraty wolności. Art. 34 § 1 stanowi, iż nakłada się ją na czas od miesiąca do dwóch lat. Kara polega na obowiązkowym wykonywaniu nieodpłatnej pracy lub potrącaniu 10% lub 25% z wynagrodzenia. Zasądzenie tego rodzaju kary wiąże się z obowiązkiem pozostania w miejscy pobytu stałego (chyba, że sąd zdecyduje inaczej) oraz udzielania wyjaśnień dotyczących jej odbywania. Kara ta występuje zawsze łącznie z innymi – grzywną lub utratą wolności.

Przeczytaj:  Artykuł 207 Kodeksu karnego – znęcanie się i przemoc w rodzinie. Na czym polega to przestępstwo? Co mówi art. 207 Kodeksu karnego?

Kara pozbawienia wolności

Sprawca podlega karze pozbawienia wolności na czas od miesiąca do 15 lat. Kara 25 lat orzekana jest wobec sprawcy zdarzeń o wysokiej szkodliwości społecznej – wraz z karą dożywocia zaliczana jest do tzw. kar eliminujących. Winny zostaje odizolowany od społeczeństwa z uwagi na swą demoralizację i aspołeczne cechy osobowościowe. Kary dożywocia nie orzeka się wobec osób, które w trakcie dokonywania przestępstwa nie ukończyły 18 lat.

Środki karne

Art. 39 Kodeksu karnego zawiera wykaz tzw. środków karnych, którymi mogą być:

  • pozbawienie praw publicznych;
  • zakaz zajmowania określonego stanowiska;
  • zakaz wykonywania określonej pracy;
  • zakaz kontaktowania się z konkretnymi osobami;
  • zakaz zbliżania się do danej osoby;
  • zakaz prowadzenie pojazdów.

Czym jest nadzwyczajne złagodzenie kary?

W pewnych przypadkach sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, np. w stosunku do nieletniego, pomocnika lub osoby, która nie uświadomiła sobie, iż dokonuje przestępstwa. Chodzi o sytuacji, gdy nawet wykonanie kary najłagodniejszej może okazać się zbyt surowe.

Czym jest zawieszenie wykonania kary?

Każdy rodzaj kary może ulec warunkowemu zawieszeniu – orzeczona kara nie zostaje wykonana. Po upływie tzw. okresu próby, kara zostaje uznana za wykonaną. Aby zawieszenie było możliwe należy spełnić szereg warunków – zasądzona kara pozbawienia wolności nie może przekraczać roku, a oskarżony nie mógł być wcześniej skazany na utratę wolności. Sąd musi uznać, że zawieszenie jest zasadne.

Zbiór przepisów prawa karnego reguluje zasady odpowiedzialności karnej obywateli – określa, kiedy, za jakie działania i jakiej karze mogą podlegać. Jest sposobem na ochronę obywateli, a jego głównym założeniem jest wyciąganie konsekwencji wobec osób działających na szkodę innych.

Zobacz także:

Przeczytaj:  Kodeks cywilny – zbiór przepisów do codziennego stosowania
Gabriel Kowalczyk
Student ostatniego roku prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na wydziale Prawa i Administracji. W tygodniu po zajęciach pracuje jako stażysta w kancelarii prawnej, a w weekendy udziela korepetycji z angielskiego. W wolnym czasie czyta książki i wychodzi z przyjaciółmi na miasto.

Podobne artykuły

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Więcej w Kodeks